مقدمه
سرمایهگذاری جمعی، به واسطه ماهیت توزیعشده و آنلاین خود، نیازمند چارچوبهای حقوقی مستحکم و پروتکلهای امنیتی قوی برای حفظ حقوق تمامی ذینفعان، به ویژه سرمایهگذاران خرد، است. تردید در مورد امنیت پول واریزی و تضمین بازگشت سرمایه، بزرگترین مانع پذیرش این مدل است. در نظام حقوقی ایران، چارچوبهای مشخصی برای ساماندهی پلتفرمهای تأمین مالی جمعی (از جمله پلتفرمهای تحت نظارت مانند آرمانکراد) تعریف شده تا ریسکهای ناشناخته این حوزه به حداقل برسد
۱. چارچوب نظارتی و قانونی (Legal Framework)
در ایران، فعالیت سکوهای تأمین مالی جمعی عمدتاً تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار (در مدلهای سهممحور) و در برخی موارد، تحت ضوابط و بخشنامههای بانک مرکزی و نهادهای مرتبط (برای مدلهای غیرسهامی) قرار دارد.
تأمین مالی جمعی مبتنی بر سهم (Equity Crowdfunding):
این مدل از قوانین اوراق بهادار تبعیت میکند. پلتفرم موظف است:
- شفافیت افشا (Disclosure): تمامی اطلاعات مالی، فنی و مدیریتی پروژه (Pitch Deck) را به صورت کامل و قابل استناد در اختیار سرمایهگذاران قرار دهد.
- رعایت سقف سرمایهگذاری: برای هر سرمایهگذار خرد، سقف مشخصی تعریف میشود تا از تمرکز ریسک جلوگیری شود.
تأمین مالی جمعی مبتنی بر پاداش یا وام (Reward/Lending):
اگرچه نظارت کمتری نسبت به مدل سهممحور وجود دارد، اما پلتفرمهایی نظیر آرمانکراد با استفاده از قراردادهای سهجانبه (پلتفرم، کارآفرین، سرمایهگذار)، تعهدات را الزامآور میکنند. در مدلهای مبتنی بر وام، قراردادهای قانونی بین سرمایهگذار و کارآفرین تنظیم میشود که پلتفرم تنها نقش واسط و ضامن اجرای قرارداد را ایفا میکند.
۲. مکانیزمهای امنیتی پلتفرم (Security Mechanisms)
امنیت در کرادفاندینگ تنها محدود به امنیت مالی نیست، بلکه امنیت اطلاعات و اجرای صحیح تعهدات نیز اهمیت دارد.
حفاظت از تراکنشهای مالی (Escrow Service):
در اکثر پلتفرمهای معتبر، پول واریزی سرمایهگذاران به صورت مستقیم به حساب کارآفرین واریز نمیشود. بلکه ابتدا به یک حساب امانی (Escrow) که توسط پلتفرم مدیریت میشود، منتقل میگردد. پول تنها زمانی آزاد شده و به کارآفرین پرداخت میشود که:
الف) هدف کمپین به طور کامل محقق شود؛ یا
ب) پیشبینیهای ساختاری (مانند تأیید رسیدن به نقطه عطف خاص) انجام پذیرد.
احراز هویت دقیق (KYC/AML):
برای جلوگیری از پولشویی و حمایت از سرمایهگذاران، پلتفرمها ملزم به اجرای فرآیندهای سختگیرانه “احراز هویت مشتری” (KYC) و “مبارزه با پولشویی” (AML) برای کارآفرینان و سرمایهگذاران هستند.
تضمین اجرای تعهدات (Performance Guarantee):
این مهمترین جنبه امنیتی است. پلتفرم باید روشهای نظارتی بر اجرای پروژه پس از تأمین مالی را مشخص کند. در آرمانکراد، این امر با تعهد کارآفرین به ارائه گزارشهای دورهای پیشرفت (Progress Reports) و حفظ یک درصد از مبلغ نهایی به عنوان سپرده تا زمان تحویل نهایی پاداش یا بازپرداخت محقق میشود.
۳. راهکارهای بینالمللی: بلاکچین به عنوان لایه اعتماد
گرچه در ایران استفاده از بلاکچین در این حوزه هنوز در حال توسعه است، اما در سطح جهانی، استفاده از قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) برای خودکارسازی فرآیند آزادسازی وجوه و اجرای تعهدات، امنیت و شفافیت را به سطوح بالاتری ارتقا میدهد؛ زیرا اجرای قرارداد دیگر وابسته به قضاوت انسانی یا عملکرد پلتفرم نیست.
جمعبندی
امنیت سرمایهگذار در کرادفاندینگ، ترکیبی از نظارت قانونی دولتی، شفافیت مبتنی بر مستندسازی پروژه، و زیرساختهای فنی پلتفرم (مانند حساب امانی) است. سرمایهگذاران باید همواره پیش از ورود، از مجوزهای نهاد ناظر و سابقه اجرای قراردادهای قبلی توسط پلتفرم اطمینان حاصل کنند.
